Màu vàng và đỏ theo quan niệm triết lý Phật giáo

Có lẽ khi nhắc tới Phật giáo, một trong những tôn giáo lớn của phương Đông, ta liên tưởng ngay tới màu vàng, một trong những màu sắc chính của tôn giáo này. Ngoài ra, ta còn liên tưởng ngay tới những tòa tháp nguy nga tráng lệ màu vàng óng, những tượng Phật ngồi trên những tòa sen màu vàng, những vị sư, tăng khoác áo tu màu vàng, hay những chiếc áo cà sa óng ánh đỏ vàng kim tuyến của Trung Hoa.

“Từ nhiều thế kỷ, một kiến thức thiên bẩm rõ rệt về chất hóa học vô cơ đã cho phép các nhà sư Phật giáo sản xuất được những chiếc cà sa, tiện lợi, hợp lý có màu vàng tưoi sáng rực rỡ lâu phai. Vậy thì họ đã dùng chất gì để nhuộm?”. Những chiếc y vàng có màu sắc riêng biệt đặc thù của giới tăng sĩ Phật giáo chủ yếu được làm bằng loại vải bông thô nhuộm trong một dung dịch đặc biệt lấy từ gỗ cây Jak - tiếng Việt gọi là cây mít.

Theo quan điểm của Đông phương, màu vàng tượng trưng cho trí tuệ và tình thương. Nhưng đằng sau sự kiện về màu y vàng lại ẩn chứa một nền văn hóa và lịch sử khác lạ. Theo quan điểm Phật giáo, việc nhuộm y là một biểu tượng mang ý nghĩa về sự phi mọi ý niệm trần tục của những màu sắc thế gian. Đó là màu của sự bất hoại để xác định cho người phàm tục biết rằng người mặc nó không gợi nên một giá trị nào về sự thu hút trần gian.

Qua thời gian, khi giới tăng sĩ dần dần định cư hẳn tại một tu viện, người ta định ra một màu chuẩn và những cấu trúc ráp nối các mảnh vải để xác định thứ bậc tu hành hay tông phái mà nhà sư này tùy thuộc.

Ngày nay, ngoài sắc y vàng mà mọi người thấy ở khắp nơi, còn có y màu nâu đỏ chủ yếu được các nhà sư xuất thế ẩn dật mặc. Khi đức Phật chủ trương từ bỏ những ham muốn trần tục và đề xướng con đường Trung đạo, ánh đạo vàng của Ngài đã tỏa sáng như màu sắc thanh thoát cao thượng của chiếc y vàng.

Đặc biệt trong tư tưởng Phật giáo, hoa sen được tôn quý và chiếm vị trí rất quan trọng. Bởi vậy hình ảnh của Đức Phật luôn gắn với hình ảnh ngài ngồi trên một tòa sen vàng. Tinh thần "cư trần bất nhiễm trần" đó cũng chính là ý nghĩa của hoa sen, biểu trưng cho những giá trị đạo đức, sự thuần khiết và thánh thiện, sự duy trì và phát triển của Phật pháp, trí tuệ, dẫn đến niết bàn. Trong các công trình kiến trúc Phật giáo ở Việt Nam, sen luôn trở thành hình tượng nghệ thuật. Một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu lấy cảm hứng từ hoa sen là chùa Một Cột. Theo truyền thuyết, ngôi chùa này được hình thành từ một giấc mộng đài sen của vua Lý Thái Tông (Cảm hứng từ mộng là các loại tâm lý nghệ thuật của các dân tộc phương Đông). Chùa có hình dáng hoa sen, mọc lên từ hồ nước, chỉ với một cột - một cọng sen, tượng trưng sự giác ngộ, đạt được sự trong sáng và giải thoát được bùn nhơ…